OSAS – een vermoeiende en gevaarlijke aandoening

Onze IKA Ned arts Dela van Dijk heeft een verhandeling geschreven over OSAS in Quintesse nummer 3 2017 dit kwartaal. Wat kan de bedrijfsarts doen om OSAS te herkennen en aan te pakken?

OSAS, obstructief slaapapneusyndroom, wordt gekenmerkt door slaperigheid overdag en het veelvuldig optreden van ademstops tijdens de slaap. Patiënten komen niet in diepe slaap ze hebben last van zuurstoftekort gedurende de nacht. Het kan leiden tot chronische vermoeidheid, verminderde arbeidsprestaties, burn-out, hart- en vaatziekten. OSAS en de gevolgen ervan verergeren meestal in de loop der jaren. Het heeft een sluipend karakter. Je hebt als patiënt soms niet in de gaten hoe suf je je eigenlijk voelt.

Hoe ernstig kan OSAS zijn?

De ernst van OSAS is gedefinieerd op basis van slaperigheid en het aantal apneus en hypopneus per uur, de zgn. apneu-hypopneu index (AHI), waarbij AHI 5-15 als licht geldt en >30 als zwaar. Prevalentie van OSAS neemt toe, wat veelal samenhangt met obesitas en een oudere leeftijd. De geschatte prevalentie bij werkenden is 4,5%, maar er is geen bewijs dat prevalentie verschilt per beroepsgroep en OSAS kan ook niet gezien worden als een beroepsziekte.

OSAS in relatie tot werk

OSAS is dan geen beroepsziekte, maar het kan wel grote gevolgen hebben voor de uitvoering van het werk. Met name in het beroepsvervoer is OSAS een gevaarlijke aandoening. Veel beroepschauffeurs kampen met de aandoening. Op basis van onderzoek schat men dat OSAS hier een prevalentie heeft van 35,7%.  Mensen met OSAS hebben een twee tot zeven keer hogere kans hebben om betrokken te raken bij verkeersongevallen omdat ze gewoonweg slaperig op de weg zitten. Men schat dat OSAS bij een kwart van alle ongevallen een rol speelt.

De rol van de bedrijfsarts en te gebruiken hulpmiddelen

Bedrijfsartsen kunnen een actieve rol spelen bij het opsporen van OSAS en de begeleiding naar verbetering. Een signaal is dat patiënten aangeven vaak vermoeid te zijn en last hebben van veel snurken. OSAS komt veelal voor bij mannen met overgewicht,  een vergrote nekomvang en hypertensie. Leefstijlfactoren zoals alcoholgebruik, roken en teveel eten kunnen een grote rol spelen.

Sinds de NVAB-richtlijn “OSAS en Werk” uit 2012, zijn er nieuwe ontwikkelingen die diagnostiek en screening vooruithelpen. Er wordt nog steeds gebruik gemaakt van Polysomnografie (PSG), waarbij iemand wordt gemonitord tijdens het slapen. Ook Peripheral Arterial Tonometry (PAT) wordt steeds gangbaarder, waarbij een vingersensor arteriële volumeveranderingen en polsfrequentie meten. Het luchtmasker (CPAP) voor op het gezicht tijdens het slapen geldt nog steeds als een standaard behandelmethode. Een mandibulair repositieapparaat (MRA) helpt prima bij de lichte vorm van OSAS (AHI <30).  Chirurgische ingrepen zijn door voortschrijdend inzicht niet aan te raden door bijwerkingen.

Preventie van groot belang

OSAS is een vervelende aandoening en soms gewoonweg niet te voorkomen. Maar preventie door risico’s te verminderen is wel van groot belang. Denk aan leefstijlverandering (minder eten, roken, drinken). Gedragstherapie en sporten verbeteren het functioneren en verminderen verzuim.  Het luchtdrukmasker moet consequent gebruikt worden, het beugeltje moet s ’nachts in. Maar dit moet wel trouw worden gevolgd. En therapietrouw blijven is vaak lastig.

 Screening OSAS op het werk

 OSAS en de gevolgen die het heeft op gedrag en functioneren ontwikkelen zich geleidelijk en worden daardoor niet snel herkend. In het beroepsvervoer kan dit ertoe leiden dat chauffeurs de weg opgaan, ook als dat allang niet meer verantwoord is. Screening van OSAS op het werk is nodig voor veiligheid.

Is vragenlijst-onderzoek effectief?

Een risico-inventarisatie en -evaluatie inzetten bij functies waarbij slaperigheid en concentratieverlies gevaarlijk zijn in het werk, brengt probleemsituaties in kaart. Daarvoor worden vaak vragenlijsten gebruikt. Maar de diagnose OSAS betekent voor transportmedewerkers vaak langdurige arbeidsongeschiktheid met soms zelfs verlies van hun baan. De vraag is dan ook of deze mensen een vragenlijst eerlijk invullen. Ook komt het voor dat mensen niet eens weten waarom ze overdag zo moe zijn en dat ze ’s nachts dips hebben in de ademhaling. Preventief onderzoek bij risicogroepen (veelal man, 50+, overgewicht) kan tot vroege opsporing, voorkoming van erger en adequate behandeling leiden. De inzet van hulpmiddelen als de MRA en PAT voorkomt uitval op het werk in een verder ontwikkeld stadium. De reductie in AHI is in ieder geval gezondheidswinst en voorkomt lange uitval.

Dit artikel is gebaseerd op de verhandeling van Dela van Dijk over OSAS in Quintesse nummer 3 2017.  Dela van Dijk is bedrijfsarts bij Arbo Unie en klinisch arbeidsgeneeskundige bij IKA Ned, waar ze vooral neurologie en OSAS in relatie tot veiligheid beoordeelt, met name in transport.